Leefstijl en transplantatie – Leefstijl als tegenwicht specifieke bijwerkingen medicatie

Door het gebruik van medicatie na transplantatie kan je te maken krijgen met vervelende bijwerkingen. Denk hierbij aan het ontwikkelen van overgewicht, diabetes, botontkalking of jicht. Leefstijl kan worden ingezet als tegenwicht om deze specifieke bijwerkingen van medicatie te beperken. Maar, er moet wel een flinke schep bovenop gedaan worden.

Als je last hebt van een bepaalde bijwerking dan kan je daarop gaan sturen met voeding. Maar, voeding is maatwerk. Belangrijk is dus om hier begeleiding bij te zoeken. Bij Beterschappen bieden wij 1-op-1 begeleiding aan om je hierbij te helpen. In deze blogpost lichten wij vier mogelijke bijwerkingen van medicatie toe: een ontregelde metabole gezondheid (diabetes en overgewicht), botontkalking en jicht.

Metabole gezondheid

Diabetes

Vooral in het eerste jaar na transplantatie heb je een verhoogd risico op het ontstaan van overgewicht en diabetes. Dit kan deels door je medicatie komen. Gelukkig heb je hier zelf ook grote invloed op met je voeding en leefstijl.

Na de transplantatie kan diabetes (suikerziekte) ontstaan. Deze vorm van diabetes heet NODAT: New Onset Diabetes After Transplantation. Oftewel: nieuw ontstane diabetes na transplantatie. Ongeveer 20% van de mensen die een niertransplantatie hebben gehad ontwikkelen deze vorm van diabetes, vooral in het eerste jaar na de transplantatie. Dat komt vaak door het gebruik van de afweeronderdrukkende medicatie. Soms gaat deze vorm van diabetes vanzelf weer over. Dat komt dan omdat soms na een tijdje minder medicijnen tegen afstoting nodig zijn. De dosis gaat dan omlaag. Maar ook het lichaamsgewicht kan een rol spelen in het ontstaan van diabetes. Het risico op diabetes is groter bij overgewicht. Of misschien had je al diabetes voor je transplantatie.

Leefstijl is een belangrijke factor bij het managen en zelfs het omkeren van diabetes. Je kan met gezonde voeding bijvoorbeeld zorgen voor minder schommelingen in je bloedglucosespiegel. Probeer daarnaast geraffineerde koolhydraten te vermijden. Geraffineerde koolhydraten zoals witte rijst, niet-volkoren pasta, koekjes, snoep, suiker etc. Kies in plaats daarvan voor volkorenproducten en producten die weinig bewerkt zijn, zoals groenten, noten, avocado, havermout, zilvervliesrijst.

Overgewicht

Na je transplantatie vallen allerlei dieetbeperkingen weg, voel je je waarschijnlijk beter en krijg je medicatie (Prednison) die de eetlust kan opwekken. Hierdoor kan het zijn dat je meer gaat eten. Je gewicht kan dan toenemen. Overgewicht vergroot het risico op onder meer op het krijgen van diabetes, hart- en vaatziekten, hoge bloeddruk en gewrichtsklachten.

Leefstijl als tegenwicht bij metabole ontregeling

Heb je overgewicht of diabetes? En is dus je metabole gezondheid sterk ontregeld? Belangrijk is om de basis op orde te brengen, zie de vijf Beterschappen voedingsadviezen als voorbeeld. Maar, misschien is dat niet genoeg. Mogelijke flinke scheppen erboven op zijn:

Voeding:

• Een koolhydraatbeperkt dieet om je vetverbranding een boost te geven
• Een ketogeen voedingspatroon om je vetverbranding een boost te geven
• Intermittent fasting kan zorgen voor gunstige gezondheidseffecten
• Het paleo-dieet/oer-dieet
• Whole food/plant-based

Leefstijl:

• Nuchter bewegen om je vetverbranding een boost te geven
• Krachttrainen om de insulinegevoeligheid van je spieren te verbeteren
• Slaap en ontspanning
• Stress verminderen

Er zijn vele manieren, vele diëten en voedingspatronen die bewezen zijn te kunnen helpen. Begin bij degene die het beste bij je past. Zeker bij diabetes kan je veel steun en advies gebruiken. Een goede Facebook groep is ‘Diabetes 2 Doorbreken met Je Leefstijl Als Medicijn‘. Het kan fijn zijn om hier begeleiding bij te zoeken.

Botontkalking

Na transplantatie is er een verhoogde inname van sommige vitaminen en mineralen nodig. Bij het gebruik van prednison is namelijk de kans op botontkalking verhoogd. Bij botontkalking worden je botten brozer en zachter. Om het risico op botontkalking te verminderen is het belangrijk om veel te bewegen, zodat je botweefsel sterk blijft. Daarnaast is het ook belangrijk dat je voldoende calcium (in o.a. sojamelk, melk, yoghurt, groene groente) en vitamine D binnenkrijgt.

Botten zijn te vergelijken met spieren. Spieren worden niet vanzelf sterker door meer eiwitten te eten. Je moet ze daarnaast ook belasten, wil je ze sterker krijgen. Bij botten geldt hetzelfde: door ze te belasten, worden ze sterker. Hier een setje isometrische oefeningen: Aan veel plantaardige zuivelvervangers is calcium, vitamine D en B12 toegevoegd. Die zuivelvervangers vormen daardoor een prima alternatief voor dierlijke zuivel. Vooral zuivelproducten op basis van soja, omdat daar meer eiwit in zit dan bijvoorbeeld in havermelk of amandelmelk zijn een goed alternatief voor dierlijke zuivel.

Vitamine D verbetert de opname van calcium in het lichaam. Met behulp van zonlicht – en een goede lever- en nierfunctie – maakt het lichaam vitamine D voor het grootste deel zelf aan. Daglicht is dus heel belangrijk voor voldoende vitamine D. Desondanks wordt het halen van vitamine D uit zonlicht niet aangeraden na transplantatie. Door medicatie is het risico op huidkanker namelijk veel groter bij mensen die getransplanteerd zijn. Het is daarom beter om je huid tegen de zon te beschermen door zonlicht te vermijden door je huid te bedekken. Dat is nog beter dan in de schaduw zitten of zonnebrand met een hoge beschermingsfactor te gebruiken.

Om aan voldoende vitamine D te komen is daarom het advies om vitamine extra vitamine D te nemen via vitamine D-suppletie. Laat de vitamine D-waarde in je bloed te meten, en bespreek het nemen van extra vitamine D met je diëtist.

Jicht

Als je nieren niet goed werken blijven er afvalstoffen achter in je bloed. Een van die afvalstoffen is urinezuur. De hoeveelheid urinezuur in je lichaam neemt ook nog toe bij het gebruik van bepaalde medicijnen na transplantatie. Het overschot aan urinezuur kan gaan samenklonteren en kristallen (uraatkristallen) vormen. In gewrichten kunnen ze zorgen voor pijnlijke ontstekingen, meestal in de voet of grote teen. Naast medicatie om jicht tegen te gaan, kan voeding ook helpen bij het voorkomen van een jicht aanval. Omdat jicht ontstaat door een hoog urinezuurgehalte zijn de voedingsadviezen gericht op het verminderen van de hoeveelheid urinezuur.

Het Voedingscentrum heeft een lijst met belangrijke aandachtspunten gemaakt om de kans op een volgende jichtaanval te verkleinen. Hier een voorbeeld van adviezen:

• Een basisch voedingspatroon kan helpen om een overschot van urinezuur tegen te gaan. Basisch vormende voeding bestaat bijvoorbeeld uit veel groenten, fruit, en weinig vlees.
• Wees matig met voeding die veel purine bevat zoals rood vlees, orgaanvlees en vette vis.
• Omdat urinezuur een afbraakproduct is van toegevoegd suiker, wordt het aangeraden om zo min mogelijk sap, frisdrank en producten met suiker of honing te consumeren.
• In alcohol, vooral bier (ook alcoholvrij bier), zit ook veel purine. Beperk alcohol tot maximaal 1 glas.
• Drink veel! Daardoor wordt urinezuur sneller afgevoerd